‘Ik wil zo echt mogelijk tekenen’

PIETERBUREN

Illustrator Roelof van der Schans uit Pieterburen maakt al jaren boekomslagen en illustraties voor jeugdboeken, onder meer voor auteurs als Carry Slee en Simone van der Vlugt. Recent illustreerde hij een ongewoon kerstboek, geschreven door zijn broer Enno van der Schans: ‘Toch nog Kerstmis – Rampzalig Kerstfeest in 13 verhalen.’

We spreken elkaar in zijn ruime atelier aan huis, waar twee grote dakramen voor natuurlijk licht zorgen. Ideaal om bij te tekenen en schilderen. Maar laat dat nou net zijn wat Roelof van der Schans al jaren niet meer doet. “Ik werk alleen nog op de computer, dus ik ga juist bewust een beetje in het donker zitten zodat de zon niet op mijn beeldscherm schijnt.”

Hij verlangt geen moment terug naar de tijd waarin hij zonder computer werkte. “Eén stipje in een oog kan net het verschil maken. Als je zoiets wilt aanpassen dan is dat met de computer soms slechts secondewerk. Maar toen ik nog schilderde met olieverf kon ik van zoiets bijna slapeloze nachten krijgen. Dacht ik bijvoorbeeld voor het slapengaan: ik pas nog even snel dat oog aan, alleen vervolgens stond dat andere oog dan ook niet meer goed… Zo bleef ik prutsen, tot ik geen andere uitweg meer zag dan met een lap terpentine die hele kop eraf te halen.”

Realistisch

Wat al die jaren wel hetzelfde is gebleven is de (foto)realistische stijl van zijn boekomslagen en illustraties. “De boeken die ik illustreer zijn vooral voor 10+. En pubers willen heel graag serieus genomen worden. Je kan ze niet met boeken opschepen met een soort cartoonplaatjes erop. Ik heb vanaf het begin af aan gezegd, toen ik in 1987 de overstap maakte van het onderwijs – waar ik Geschiedenis en Tekenen gaf – dat ik zo echt mogelijk wilde tekenen. Als ik een oorlogsboek illustreer, dan is het ook echt oorlog. Daar moet je niet een dromerig plaatje bij doen.”

Als Van der Schans praat over de periode waarin hij voor de klas stond, klinkt er nog steeds geestdrift door. “Of ik het soms mis? Ja, soms wel een beetje, maar ik ben aangesloten bij een stichting die zorgt dat schrijvers en illustratoren op school kunnen komen om over hun werk te vertellen. Af en toe doe ik dat. Kinderen vinden het ontzettend leuk als ik alle werkstappen uitleg, vanaf het allereerste krabbeltje tot het eindresultaat. Ik vertel ook dat het met vallen en opstaan gaat en dat er weleens een boekomslag afgekeurd is. Die laat ik dan ook zien.”

“Zo heb ik een keer een omslag gemaakt voor een boek over een vliegtuigkaping. Daar stond een terrorist op met wapen en al. De uitgever vond dat mooi, maar toen de verkoopster langs de winkels ging, bleek dat ze het te bedreigend vonden voor de kinderen. Ik kreeg meteen een paniektelefoontje: of ik met hele grote spoed een andere omslag wilde maken. Dat heb ik gedaan, maar het is ook voorgekomen dat een uitgever zoveel wilde aanpassen dat ik zei: ‘Volgens mij willen jullie gewoon een andere illustrator.’ Daarna heb ik geen opdrachten meer van ze gekregen.”

Speurwerk

Sinds het schilderdoek is vervangen is door Photoshop, vertelt Van de Schans, zitten de meeste uren in het broeden op een compositie en vooral het speuren op het internet naar geschikte afbeeldingen die – in sterk bewerkte vorm − gebruikt kunnen worden. “Vroeger moest je naar de openbare bibliotheek als je bepaalde documenten nodig had en dan maakte je een zwart-wit kopietje en daar moest je het maar mee doen. Tegenwoordig trek je Google open en krijg je een paar miljoen foto’s. Hoewel er vaak ook wel diep speurwerk nodig is om precies dat te vinden wat je zoekt.”

“Het is slechts een heel enkele keer dat tijdens het lezen van het boek al dat éne beeld wat je wilt maken in je hoofd tevoorschijn schiet. Meestal zijn er dagen van zoeken, nadenken en schetsen voor nodig voor dat moment komt waarop je denkt: ik heb het!”

Rampzalig kerstfeest

Voor het boek ‘Toch nog Kerstmis’, dat zijn broer Enno van der Schans schreef, moest hij veertien keer – bij elk verhaal en voor de omslag – tot zo’n eurekamoment zien te komen waarin hij dat éne beeld voor zich zag. “Elke illustratie is weer heel anders, maar een terugkerend grapje is dat het kitscherige kerstboompje dat op de omslag staat ook steeds subtiel terugkomt in het boek.”

Het boek, dat als ondertitel ‘Rampzalig kerstfeest in 13 verhalen’ heeft, is in eerste instantie in eigen beheer uitgegeven. “Dat was meteen een groot succes, maar daar kun je nog geen conclusies uit trekken omdat het vooral door familie en vrienden werd gekocht. Maar toen Enno bij een paar boekwinkels in Amsterdam, waar hij woont, wat stapeltjes boeken mocht neerleggen, vlogen ze de deur uit.”

De verhalen die zijn broer – oud-advocaat met passie voor spelen van jazzmuziek op de piano – ooit bij wijze van jaarlijkse traditie had geschreven en verteld in huiselijke kring, bleken dus een breed publiek aan te spreken. Zodoende werd al snel binnen het omvangrijke uitgeversnetwerk van Roelof van der Schans een uitgeverij gevonden die een tweede herziene druk landelijk wilde uitgeven: de coöperatieve uitgeverij Menuet.

Vulkaanas

Als lezer van het boek word je getuige van mistroostige en treurige situaties waarin van alles misgaat, maar wel tegen een kerstachtige-achtergrond die het geheel iets komisch en warms geeft. Eén verhaal gaat bijvoorbeeld over een ‘foute’ bankier die failliet gaat en alles kwijtraakt. Op kerstavond, als hij zich op een absoluut dieptepunt bevindt, begint er toch een klein lichtje van positiviteit in hem te branden. Hij bedenkt: ik meld mij aan als vrijwilliger bij de voedselbánk.

Ook sneeuw mag natuurlijk niet ontbreken in een kerstboek. Alleen in dit boek blijkt het, in een van de verhalen, vulkaanas te zijn. Elk verhaal biedt een mistroostig panorama. Zoals brand in de machinekamer op een cruiseschip (de pianist speelt door om de gasten gerust te stellen) of een romantische first date die eindigt in een groezelige snackbar.

“Zoveel kerstboeken voor volwassenen zijn er niet. En zeker niet waar deze ondertoon in zit. Meestal is het toch wat zoetsappig. Als je kijkt naar dit omslag dan lijkt dat op het allereerste gezicht ook een beetje zo, maar als je naar het stopcontact kijkt naast het kerstboompje dan zie je dat er zich wel een ramp begint te ontwikkelen...”

Website: www.roelofvanderschans.nl