Roman over Hendrik de Cock verrassend actueel

ULRUM

Het boek De Afscheiding, over Hendik de Cock, wordt op vrijdag 12 oktober om 19.30 uur gepresenteerd in de kerk van Ulrum (diezelfde waar De Cock predikte).

Burgemeester Koos Wiersma van De Marne zal het eerste exemplaar in ontvangst nemen. Leden van Stichting Ulrum 1834 zullen een sfeer uit die tijd neerzetten.

Een populist die het verschil tussen volk en elite benadrukt. Hij is ook iemand die door zijn tegenstanders een haatprediker genoemd wordt, en teruggrijpt op orthodoxe geloofsregels. Het komt ons anno nu bekend voor, maar het gaat over Hendrik de Cock, die na een bizarre kerkstrijd in 1834 zorgde voor een kerkscheuring.

Marcel de Jong vertelt in zijn nieuwe roman De Afscheiding de bijzondere geschiedenis van het conflict tussen een strenggelovig maar arm volk en een vooruitstrevende elite. Hendrik de Cock kwam rond 1830 als predikant in het Noord-Groningse dorpje Ulrum terecht. Hij merkte al snel dat zijn preken niet aansloegen bij het gewone volk. Hij greep terug op orthodoxe geloofsregels. Daar had hij wel succes mee, althans bij de armere delen van het volk, niet bij de elite. Voor politici, bestuurders en kerkelijke leiders was De Cock een onrustzaaier.

Maar de aanhang van De Cock groeide snel. De allerarmsten in de samenleving voelden zich door hem begrepen. Eindelijk was er iemand die naar hen luisterde. De armen kwamen opeens openlijk op voor hun geloof. Tot frustratie van de elite. Die wilde rust en eenheid, geen volk dat in opstand kwam. De Cock en zijn volgelingen werden daarom keihard aangepakt.

Het maakte De Cock alleen maar populairder. Ook in Smilde was een vergelijkbare ontwikkeling gaande, daar onder leiding van de veenarbeider Dijkstra. De strijd ontspoorde volledig, een kerkscheiding was onvermijdelijk en dit leidde tot het ontstaan van de Gereformeerde Kerk.

De Afscheiding is bijna te absurd om te geloven. Toch is de roman gebaseerd op waargebeurde feiten; de auteur heeft zich uitstekend gedocumenteerd. Marcel de Jong heeft het verhaal vol vuur en snelheid opgeschreven. De schrijver velt geen moralistisch oordeel, het is aan de lezer te bepalen wie hij steunt en tot hoe ver.

De gebeurtenissen zorgden ervoor dat Thorbecke de gelijkheid van alle godsdiensten in de grondwet van 1848 opnam. Zo stonden De Cock en zijn volgelingen ook aan de wieg van het moderne Nederland.