Open Joodse Huizen/Huizen van Verzet

WINSUM

Op vrijdagmiddag 4 mei organiseerde Stichting Een Joodse Erfenis op drie locaties in Winsum het project ‘Open Joodse Huizen/Huizen van Verzet’. Een van de drie vertellers, mevrouw Hanna van Berg kwam daarvoor speciaal over uit Amsterdam. De stamvader van haar Joodse familie, Izaak Marcus van Berg, vestigde zich in 1774 als slager in Winsum. Zijn nazaat koopman Izack Jonathan van Berg woonde er tot zijn deportatie in 1942. De overgrootvader van spreekster Hanna van Berg verliet al in 1845 Winsum en ging in de Folkingestraat in Groningen wonen. De generaties na hem woonden in Gorredijk en Alkmaar en Hanna’s vader werkte in Amsterdam in de tabakshandel. Hij overleefde de oorlog in een werkkamp in Havelte, waaruit hij op Dolle Dinsdag wist te ontsnappen. Het gemis van zoveel in de Holocaust omgekomen familie heeft veel impact gehad op het naoorlogse gezin waarin Hanna is opgegroeid. Haar emotioneel zwaarbeladen verhaal maakte veel indruk op de aanwezigen in de voormalige synagoge.

In de Oosterstraat vertelde Romke Visser in zijn huis aan de Oosterstraat over de Joodse bewoners die daar van 1929 tot hun deportatie hebben gewoond en er een manufacturenwinkel hadden. Ook van deze Joodse familie hebben sinds het eind van de 18e eeuw onafgebroken opeenvolgende generaties in Winsum gewoond. Bij het verhaal op 4 mei stond de oudste zoon des huizes, Issy de Vries, centraal. Issy ging vanaf 1938 in de stad naar het voortgezet onderwijs. Spreker Romke Visser schetste een beeld over het betrekkelijke isolement waarin veel Joodse kinderen opgroeiden, maar noemde het opmerkelijk dat Issy van zijn ouders de mogelijkheid kreeg om na de lagere school verder te leren in de stad.

In de Kloosterstraat sprak Egbert Kruidhof in zijn woning over verzetsman Jan van der Laan, die het huis in 1934 liet bouwen. Hij woonde er met zijn vrouw en twee zoontjes en dreef er een klein accountskantoor met twee medewerkers. Jan van der Laan had veel contacten in het dorp, maar over zijn activiteiten als verzetsman was zelfs bij de eigen nabestaanden nauwelijks iets bekend. In februari 1945 werd Van der Laan gearresteerd en vervolgens op transport gesteld. Dankzij de kleindochter van Van der Laans jongste zoon Wilte Berend werd enkele jaren geleden een speurtocht in gang gezet naar concentratiekamp Neuengamme. Via het Rode Kruis werd pas recent duidelijk dat de plaats van overlijden van Jan van der Laan niet Sandbostel is geweest, maar Hamburg. Dit bleek uit notities van twee verschillende medegevangenen die de verschrikkingen hadden overleefd. Ter aanvulling op het verhaal van spreker Egbert Kruidhof vertelde de heer Dijkstra uit de Kerkstraat enkele details over de zogenaamde Knokploeg van de Landelijke Organisatie die ook in Winsum actief was.

In totaal hebben zo’n 110 tot 120 bezoekers het project op 4 mei in Winsum bezocht. Voor meer informatie zie: www.sjoelplein.nl